Kahvaltı ve Sağlık

 

KAHVALTI VE SAĞLIK

Dünyada artan obezite prevelansı, en büyük halk sağlığı problemlerinden biri haline gelmiştir. Düzenli kahvaltı etmek bireylerin sağlıklı vücut ağırlığına ulaşmalarında ve bunu devam ettirmelerinde önemli katkı sağladığına yönelik tavsiyeler mevcuttur.Çeşitli ülkelerde yapılan kahvaltıyla ilgili farklı çalışmaların sonucu akademik standart olarak kabul edilmiştir. Bu çalışmalara göre; kahvaltı günün ilk öğünüdür ve günlük aktivitelere başlamadan önce sabah saat 10.00’dan önce tüketilmeli, günlük enerji ihtiyacının %20-35’i bu öğünde sağlanmaladır. Yine bu çalışmalara bağlı olarak geç kahvaltı etmenin ya da hiç kahvaltı etmemenin sağlıksız bir metabolik yanıt oluşturduğu sonucuna varılmıştır.Kahvaltı, sağlıklı ve dengeli bir diyetin ayrılmaz parçasıdır. Literatürde bununla ilgili olarak sürekli kahvaltı atlayanların, kahvaltı edenlere göre daha yüksek beden kütle indeksine (BKI) sahip oldukları bildirilmiştir. Ayrıca obeziteye bağlı kronik hastalıklar olan; tip-2 diyabet ve kardiyovasküler hastalıkların prevelansının arttığı belirtilmiştir. 

 

ÇOCUKLAR İÇİN ÖNEMİ

 

Çocuklarda ve adölesanlarda kahvaltı, büyüme ve gelişmenin sağlanmasında yeterli besinlerin karşılanması bakımından ve kronik hastalıklardan korunma açısından önemli bir yere sahiptir. Pek çok çalışmada kahvaltı atlayan çocuklarda ve adölesanlarda obezite, amenore, ve akademik performansta azalma oranları artmıştır. Yapılan çalışmalarla özellikle düşük glisemik indeksli ve yüksek lifli kahvaltı içeriğinin, adölesanlarda sağlıklı yaşam stilinin oluşmasına önemli etkileri olduğu desteklenmektedir. Bu önemli etkiler kanser, obezite, tip-2 diyabet, kardiyovasküler hastalıklar ve metabolik sendrom risklerinin azalması olarak sıralanmıştır. Aynı zamanda çocukların beslenme tarzı, beyin gelişimi açısından da önemlidir. Beyin gelişimi çocukluk ve adölesanlık dönemine kadar devam eder, bu süreçte diyet tarzı beyin gelişimini ve bilişsel fonksiyonu etkilemektedir. Yapılan çalışmalar kahvaltı yapmanın çocukların bilişsel fonksiyonlarına olumlu etki yaptığını göstermiştir. Kahvaltı edilmediğinde ise bunun problem çözme, kısa süreli hafıza ve dikkat üzerine etkisi olduğu görülmüştür . 

Literatürde bilişsel performansın kahvaltıyla olan ilişkisinin incelendiği birçok çalışma bulunmaktadır. Beyin aktiviteleri için glukoz, temel bir kaynak olarak kullanılır ve bu nedenle vücuttaki glukoz seviyesi kritik bir öneme sahiptir. Beynin glukoz ihtiyacı, besin alımını açlık, öğün sıklığı, besin miktarı gibi yönleriyle düzenlemektedir.Lise öğrencilerinden oluşan bir çalışma grubunda kahvaltı atlayanlara göre kahvaltı edenlerin uyanıklık ve görsel hafıza seviyelerinin arttığı sonucuna ulaşılmıştır. 

Bunlara ek olarak kahvaltının kalitesine de dikkat çekilmiş, enerji içeriği ve makro besin öğeleri gibi faktörlerin sağlıklı çocukların bilişsel performansı üzerine etkisiyle ilgili çalışmalar yapılmıştır. Düşük glisemik indeksli besinlerin kan şekeri üzerinde daha az dalgalanmalar yapması ve beyne daha kararlı glukoz tedariki sağlaması durumu göz önünde bulundurularak, düşük glisemik indeksli besinlerin kahvaltıda tüketilmesinin bilişsel fonksiyonlar ve dikkat üzerine pozitif etkisi olduğu bulunmuştur. Bu çalışmada beynin gri madde hacmiyle IQ arasında pozitif güçlü bir korelasyon bulunmuştur. Yani kahvaltının temel besin öğesinin çeşidi, beyin gelişimi, gri madde hacmi ve IQ seviyelerinde etkili olduğu sonucuna ulaşılmıştır . 

Kahvaltının çocukluk döneminde meydana gelebilecek hastalıklarla ilişkisi değerlendirildiğinde özellikle kardiyovasküler hastalıklar ve obezite üzerinde durulmaktadır. Birçok çalışma kahvaltı yapmanın beslenme profilini geliştirdiğini ve obez çocukların durumunu tersine çevirdiğini göstermiştir ve çocuklar tarafından tüketilen kahvaltının kalitesinin, kardiyovasküler hastalıklar üzerinde anahtar role sahip olduğu belirtilmiştir. Yararlı tahılların tüketimiyle yüksek kalsiyum, folik asit, diyet lifi ve düşük sature yağ ve kolesterol alımına dikkat çekilmiştir. Bir başka çalışmanın sonucu olarak ise protein temelli kahvaltının karbonhidrat temelli kahvaltıya göre, postprandiyal enerji metabolizmasını ve substrat oksidasyonunu arttırdığı; açlığı azalttığı, tokluğu arttırdığı belirlenmiştir. 

 

YETİŞİNLER İÇİN ÖNEMİ 

 

Yetişkinler üzerinde yapılan pek çok çalışmada kahvaltı yapanların düşük BKI’ye sahip olduğu ve düzenli kahvaltı yapanların kilo vermede daha başarılı olduğu gösterilmiştir. Bazı çalışmalarda günlük enerji alımının, kahvaltı yapanlarda ve kahvaltı atlayanlarda değişiklik göstermediği kaydedilmiştir. Başka kayıtlara göre de düşük BKI’ye rağmen kahvaltı yapanların, gün içinde daha fazla enerji aldığı görülmüştür. Yetişkinler üzerinde yapılan çalışmalar, kahvaltıda hayvansal kaynaklı protein tüketiminin plazma glukoz ve insülin düzeylerini azalttığını, doygunluğu arttırdığını, açlığı azalttığını ve termik etkiyi arttırdığını göstermiş, çalışmalarda gün içindeki enerji alımının azaldığı görülmüştür. Bunların hepsi obeziteyi önlemede ve tedavisinde hem yetişkinler hem de çocuklar açısından önem taşımaktadır. Kahvaltının metabolik hastalıklar üzerine olan ilişkisiyle ilgili farklı çalışmalar mevcuttur. BKI, bel çevresi, triseps ve subskapular deri kıvrım kalınlığı, sistolik kan basıncı, serum total kolesterolü, LDL kolesterol ve insülin, HOMA-IR, glikoz ile hemoglobin, homosistein düzeyleri anlamlı olarak kahvaltı edenlerde, kahvaltı etmeyenlere göre daha düşük bulunmuştur. 

 

SONUÇ OLARAK

 

Kahvaltı sağlığın korunması ve sürdürülmesinde önem taşımaktadır. Bu konu hakkında daha fazla net sonuç alınabilecek çalışmaya ihtiyaç duyulsa da uygun kalori ve içeriğe sahip bir kahvaltı kişiyi KVH, diyabet, metabolik sendrom gibi risklere karşı koruyucu etkiye sahiptir. Kan şekerini dengeleyici etkiye sahiptir ve bilişsel performans, dikkat açısından da kişiyi zinde tutar. Yine KVH riskini azaltmada çocuklar açısından düzenli kahvaltı ve fiziksel aktivite teşvik edici olabilir. Proteini arttırılıp, karbonhidratı azaltılmış bir kahvaltı ile tokluğu ve enerji harcamasını arttırıp ilerleyen zamanda kontrollü kilo kaybı sağlanabilir.

 

 

KAYNAKÇA

 

  1. Zilberter, T., & Zilberter, E. Y. (2014). Breakfast: to skip or not to skip? PUBLIC HEALTH , II, 1-4.
  2. Baum, J. I., Gray, M., & Binns, A. (2015, July). Brekfast higher in protein increase postprandial energy expenditure, increase fat oxidation, and reduce hunger in overweight children from 8 to 12 years of age . The Journal of Nutrition , 2229-2235.
  3. Astbury, N. M., Taylor, M. A., & Macdonald, I. A. (2011, may). Breakfast consumption affects appetite, energy intake, and the metabolic and endocrine responses to foods consumed later in the day in male habitual breakfast eaters. The Journal of Nutrition , 1381-1389.
  4. Clayton, D. J., & James, L. J. (2015). The effect of breaksfast on appetite regulation, energy balance and exercise performance. the future of animal products in the human diet: health and environmental concerns(pp. 319-327). Nottingham: Nutrition Society.
  5. Hacettepe Üniversitesi, B. v. (2015). Türkiye'ye Özgü Besin ve Beslenme Rehberi . ANKARA: Hacettepe Üniversitesi .
  6. Maffies, C., Fornari, E., Surano, M., Comencini, E., Corradi, M., Tommasi, M., et al. (2012). Breakfast skipping in prepubertal obese children: hormonal, metabolic and cognitive consequences. European Journal of Clinical Nutrition , 314-321.
  7. Park, K. Y. (2011). Breakfast and Health in Adolescents. Korean J Pediatr Gastroenterol Nutr , 340-349.
  8. Taki, Y., Hashizume, H., Sassa, Y., Takeuchi, H., Asano, M., Asano, K., et al. (2010). Breakfast staple types affect brain gray matter volume and cognitive function in helathy children. PLOS one (12), 1-8.

Dyt. Burcu KARA
Telif Hakkı © 2019 Diyetisyen Burcu Kara
Tüm Hakları Saklıdır.